لیستی کامل از ژورنال‌های معتبر برای ارسال مقالات (انواع نشریات علمی، پژوهشی و معتبرترین مجلات ISI, ISC, SCOPUS و نشریات نظام JCR )

شما دانشجوی یا فارغ‌­التحصیل تحصیلات تکمیلی هستید؟! اگر پاسختان مثبت است، حتماً از دردسرهای فرآیند چاپ مقاله­‌ی علمی آگاهید! این احتمالاً یکی از استرس‌­زاترین و چالش‌­برانگیزترین فرآیندهایی است که شما تجربه خواهید کرد. یک مقاله­‌ی علمی در واقع حاصل زحمات و تلاش­‌های چندین ساله­ محققین است. واژه­‌ی مقاله در جامعه‌­ی علمی تداعی‌­کننده­‌ی عبارات دیگریست که یکی از یکی دلهره­‌آورتر است! انتخاب یک ژورنال علمی معتبر، سابمیت مقاله مطابق با فرمت ژورنال، فرآیندی داوری، نتیجه‌­ی دور اول داوری، انجام اصلاحات و در نهایت اکسپت مقاله! چرا محققین و دانشمندان باید خود را برای چاپ مقاله به آب‌­وآتش بزنند!

چرا پذیرش مقاله از یک ژورنال علمی معتبر اینقدر مهم است؟

پاسخ به این سؤال مثنوی هفتاد من می­طلبد! اما بگذارید لُپِ کلام را بگویم. از نقطه‌­نظر فردی، مقاله در واقع یک هدف بسیار مهم دارد. این هدف بی‌­بدیل معرفی شما به جامعه‌­ی علمی است. ساده بگویم، مقاله ویترینی از فعالیت‌های علمی شماست. به‌واسطه چاپ مقالات نوین و ساختارمند در ژورنال­‌های علمی معتبر می­توانید مراتب علمی را در بهترین دانشگاه‌­ها و مراکز تحقیقاتی دنیا طی، با افرادی که علایق علمی مشترک دارند همکار و در نهایت مرزهای علم را جابجا کنید.

از اهمیت مقاله در زندگی حرفه­ای شما به عنوان یک محقق یاد کردیم! پس از آنکه تمامی نویسندگان مقاله‌­ی شما محتویات آن را تأیید کردند نوبت به یکی از سخت‌­ترین مراحل در فرآیند چاپ مقاله می­رسد. این مرحله انتخاب ژورنال علمی مناسب است. شاید شما فکر کنید این مرحله اتفاقا خیلی آسان است! در فضای علمی امروز، هزاران ژورنال تخصصی وجود دارد، بنابراین انتخاب و چاپ مقاله‌­تان در یکی از این ژورنال­‌ها نباید آنچنان دشوار باشد! اما واقعیت اینطور نیست.

چطور ژورنال‌­های علمی معتبر برای ارسال مقاله را پیدا کنم؟

تخمین زده می­شود که در حال حاضر بیش از ۳۰ هزار ژورنال علمی معتبر در سرتاسر دنیا وجود دارد. بنابراین طبیعی است که انتخاب یک ژورنال مناسب خسته­‌کننده و شاید گاهی گیج­‌کننده باشد. پس اگر به‌دنبال یافتن پاسخ این سؤال هستید که مقاله‌­ام را در کدام ژورنال سابمیت کنم؟ باید بدانید پاسخ این سؤال چندان ساده نیست. در این بین، مهم­ترین موضوع اطمینان از اعتبار و اصالت ژورنالی است که آن را انتخاب می­کنیم. امروزه انتشار مقالات علمی تنها یک موضوع صرفاً علمی نیست، بلکه به یک صنعت با گردش مالی بالا مبدل شده است!

شنیده­‌اید که می­گویند هرجا پول باشد، متقلبین هم همان­جا هستند؟ خب! صنعت بزرگ چاپ و انتشار مقاله نیز از این قاعده مستثنی نیست. ژورنال­های علمی نامعتبر و فاقد اصالت تهدیدی برای جامعه­‌ی علمی به حساب می­‌آیند. پس باید همواره مراقب بود تا در دام آن­ها نیفتاد. سخن را کوتاه کنیم! همه­‌ی این‌­ها را گفتیم که بگوییم انتخاب یک ژورنال معتبر بسیار مهم است.

پایگاه‌­های اطلاعاتی چرا در چاپ مقاله مهم هستند؟

حتماً همه­‌ی شما واژه­ه‌ای ISI، ISC و Scopus را خیلی شنیده‌­اید. حتما شنیده‌­اید که استاد راهنمایتان از شما خواسته تا مقاله خود را حتماً در ژورنال­‌های ISI سابمیت کنید! اما چرا؟ خب! خیلی ساده، کاری که پایگاه­‌های اطلاعاتی می­‌کنند این است که مجموعه­‌ای از ژورنال‌های معتبر از دیدگاه خودشان را پوشش داده و آن­ها را به شکل آنلاین در اختیار محققین قرار می‌­دهند. ولی این پایگاه­‌ها به همین راحتی هر ژورنالی را به درون خود راه نمی­دهند! یعنی چه؟ یعنی آن­ها ابتدا از اعتبار و اصالت آن ژورنال مطمئن می‌­شوند و سپس آن­ها را تحت پوشش قرار می­دهند.

به عنوان مثال وقتی پایگاه­ اطلاعاتی آمریکاییِ ISI که مخفف واژه  Institute for Scientific Information است یک انتشارات علمی منتشرکننده ژورنال را مورد تأیید قرار داده و مقالاتش را به نمایش درمی‌­آورد در واقع تأییدکننده اصالت و اعتبارش است، چراکه پایگاه ISI با بیش از ۶۰ سال قدمت حاضر نخواهد بود اعتبار خود را با پوشش دادن یک انتشارات نامعتبر خدشه‌­دار کند. از جمله دیگر پایگاه­‌های اطلاعاتی می‌­توانیم به پایگاه­ اطلاعاتی Scopus اشاره کنیم. کار این پایگاه هم دقیقاً مثل پایگاه ISI است. Scopus در سال ۲۰۰۴ و توسط کشور هلند تأسیس شد و در حال حاضر بیش از ۱۱ هزار ناشر را تحت پوشش دارد.

تقریباً هیچ کشور یا نهادی را پیدا نمی­‌کنید که اعتبار این دو پایگاه را زیر سؤال ببرد. بنابراین اگر ژورنال مورد نظرتان توسط انتشاراتی چاپ می­شود که تحت پوشش این دو پایگاه است، خیالتان از اعتبار و اصالت آن راحت باشد. اخیراً یک پایگاه اطلاعاتی دیگر نیز به نام ISC که مخفف واژه Islamic World Science Citation Center است نیز ایجاد شده است. اعتبار این پایگاه به اندازه دو پایگاه ISI و Scopus نیست، اما انتشارات علمی بیش از ۵۰ کشور غالباً مسلمان را پوشش می­دهد و به نوعی در راستای افزایش اعتبار تولید علم در کشورهای مسلمان راه‌­اندازی شده است.

پیش از این پرسیدیم چطور یک ژورنال معتبر بیابیم؟ حالا وقت آن رسیده تا به این سؤال پاسخ دهیم. اولین و بهترین استراتژی سر زدن به پایگاه­‌های اطلاعاتی است که به آن­ها اشاره کردیم. خب! حتماً می­پرسید مقالات علمی-پژوهشی این وسط کجا قرار می­گیرد؟ بگذارید اینطور بگویم، کشورهای مختلف ممکن است علاوه بر اتکا به پایگاه‌­های اطلاعاتی جهان­‌شمول سیستم‌­های محلی نیز برای خود وضع کنند. این سیستم­‌ها به مراکز تحقیقاتی و دانشگاهی اجازه می­دهد تا با طی فرآیندهای خاص و کسب مجوز اقدام به انتشار مقالات علمی معتبر کنند.

به عنوان مثال شاید شما به ژورنالی در کشور خودمان بربخورید که در لیست ژورنال­‌های معتبر پایگاه­‌های ISI، Scopus و ISC نیست. آیا این بدان معنیست که چاپ مقاله در این ژورنال بی‌­فایده است؟ قطعاً خیر! چون این ژورنال یک ژورنال داخلی بوده و توسط سیستم دانشگاهی آن کشور مورد تأیید قرار گرفته است اما خب اعتبار آن به اندازه مقالات نمایه­‌شده در پایگاه­‌های اطلاعاتی معروف نیست.

بنابراین مثلاً اگر شما در رزومه تحقیقاتی خود پنج مقاله به چاپ رسانده­‌اید که سه تا از آن­ها جزء پایگاه­ ISI و مثلاً دو تا از آن­ها جزء مقالات علمی­-پژوهشی مورد تأیید وزارت علوم و تحقیقات و فناوری ایران است اصلاً جای نگرانی نیست. یک محقق خارجی نیز درک خواهد کرد که هر کشوری ممکن است سیستم ارزیابی داخلی معتبری نیز داشته باشد. در کشور ما تعداد انگشت­‌شماری از ژورنال­‌ها در پایگاه‌­های اطلاعاتی بین‌­المللی نمایه شده­‌اند. برای اطلاع از این ژورنال­ها اینجا را کلیک کنید.

از کجا به لیست ژورنال­‌های معتبر دسترسی پیدا کنیم؟

یکی از معتبرترین و بروزترین پایگاه­های اطلاعاتی جهت دسترسی به این لیست ژورنال­های معتبر رتبه‌­بندی مؤسسه‌­ی سایماگو (SCIMAGO INSTITUTIONS RANKINGS) است. این رتبه­‌بندی ضریب اِچ (H Index) و SJR که مخفف عبارت SCImago Journal Rank را در نظر گرفته و برمبنای آن تمامی ژورنال­‌های معتبر را لیست­‌بندی می­­کند. هم­چنین، رتبه­‌بندی که توسط این مؤسسه صورت می­گیرد به شما اجازه خواهد داد با توجه به معیارهایی هم­چون کشور، موضوع (subject area)، طبقه‌بندی موضوعی (category)، ناشر و هم­چنین نوع انتشارات تمامی ژورنال‌­ها را لیست‌­بندی کنید. در ابتدا H Index و SJR را می­­کنیم و سپس نقش آن­ها در سیستم رتبه­بندی سایماگو را با هم مرور می­کنیم.

ضریب اِچ (H Index) در ژورنال‌­ها چیست؟

نکته‌­ای که ابتدا باید بدان پرداخته شود این است که ضریب اِچ هم برای محققین و هم برای ژورنا‌‌‌‌‌ل­‌ها قابل اندازه‌گیری است. اما این ضریب به چه معناست. فرض کنید ضریب اِچ یک محقق برابر با ۱۰ است. این بدان معناست که این محقق در رزومه‌­ی خود حداقل ۱۰ مقاله دارد که ۱۰ بار به آن­ها ارجاع داده شده است. در چه شرایطی این ضریب به عدد ۱۱ خواهد رسید؟ وقتی که این محقق در رزومه‌­ی خود حداقل ۱۱ مقاله دارد که ۱۱ بار به آن­ها ارجاع شده است.

همان­طور که اشاره کردیم، ضریب اِچ نه تنها محققین بلکه ژورنال­‌ها را نیز رتبه­‌بندی خواهد کرد. در واقع ضریب H Index در مؤسسه­ی سایماگو به معنای n تعداد مقاله­­‌ی منتشر شده در یک ژورنال خاص است که n بار توسط مقالات دیگر سایت شده‌­اند.

بگذارید مثالی بزنم! بر اساس آخرین آمار منتشرشده توسط مؤسسه سایماگو، ضریب اِچِ ژورنال معتبر Nature عدد ۱۰۹۶ است. این رقم فوق­‌العاده به چه معناست؟ این عدد نشان می­دهد از زمانی که ژورنال Nature شروع به پذیرش و چاپ مقالات کرده است (یعنی سال ۱۸۶۹ میلادی)، از میان ۲۸۳۱ مقاله‌­ی منتشرشده، تعداد ۱۰۹۶ مقاله، ۱۰۹۶ بار توسط دیگر مقالات سایت شده­اند.

خلاصه آنکه یکی از مهم­ترین معیارهایی که مؤسسه­ی سایماگو در لیست­‌بندی ژورنال­‌های معتبر در نظر می­‌گیرد، ضریب اِچ است. اما خود ما هم می­توانیم با دانستن ضریب اِچ ژورنال­‌های علمی آن­ها را با یکدیگر مقایسه کرده و بر اساس نیاز و توقعی که داریم یکی را جهت ساب­میت و پذیرش احتمالی مقاله­‌مان انتخاب کنیم.

SIR چیست؟

SJR در واقع نشانگرِ تأثیر علمی ژورنال‌هاست. SIR دو فاکتور مهم را جهت لیست‌­بندی ژورنال‌­ها در نظر می‌گیرد. اولاً، SJR تعداد دفعاتی که به یک ژورنال ارجاع داده می‌­شود (یا به اصطلاح دفعاتی که آن ژورنال سایت می‌­شود) را نشان می‌­دهد. دوماً، این نشانگر اهمیت و جایگاه علمی ژورنال‌­هایی که به یک مقاله‌­ی خاص ارجاع می‌­دهند را نیز بررسی می‌­کند. برای مثال، ممکن است مقاله‌­ی X به تعداد ۱۰ بار در مقالاتی سایت شود که در ژورنال­‌های باکیفیت پایین به چاپ رسیده­‌اند. اما مقاله Y تنها دو بار اما در مقالات پذیرش‌­شده در ژورنال­های بسیار معتبر سایت شده است. در مقایسه این دو باید هم به تعداد ارجاعات و هم اهمیت ژورنال‌­های که ارجاعات از آن­ها می‌­آیند توجه داشته باشیم.

مقالات چطور دسته‌­بندی می‌شوند؟

خب! عبارت Impact factor چیست؟ حتماً این عبارت را چندین و چند بار شنیده­اید! وقتی مثلاً بعد از مدت­ها تحقیق یک ژورنال مناسب برای چاپ مقاله خود پیدا می­کنیم، اولین سؤالی که استاد راهنمایمان از ما می­پرسد این است که ایمپکت فاکتور ژورنال چند است؟ درست نمی­گویم؟ البته استاد راهنمای ما حق دارد این سؤال را بپرسد. چرا؟ چون Impact factor یک شاخص است.

فرض کنید ژورنال ایکس در سال ۲۰۲۰ تعداد ۱۰۰ مقاله را به چاپ می­رساند. ممکن است مقالاتی که در ژورنال­های دیگر چاپ می­شوند به مقالات چاپ شده در ژورنال ایکس استناد کنند و آن­ها را بحث کرده­ باشند. حالا ایمپکت فاکتور چه می­کند؟ این شاخص در واقع میانگین تعداد دفعاتی است که به مقالات منتشرشده در یک ژورنال خاص استناد می­شود.

طبیعی است هرچقدر ایمپکت فاکتور بالاتر باشد، کیفیت ژورنال و مقالات منتشرشده در آن بالاتر خواهد بود. مثلاً اگر ژورنال دارای ایمپکت فاکتور ۱۵ باشد، این بدان معنی است که مقاله‌­ی چاپ­‌شده در این ژورنال ۱۵ بار توسط دیگر مقالات استناد خواهد شد. این شاخص همه‌ ­ساله توسط یک کمپانی به نام کلاریوِت آنالیتیکس (Clarivate Analytics) اندازه­‌گیری می‌­شود. گزارش این شاخص به اصطلاح گزارشات استناد ژورنال یا Journal Citation Reports یا به اختصار JCR نامیده می‌­شود.

تفاوت SJR با Impact Factor در چیست؟

گاهاً پیش می­‌آید که در بررسی لیست ژورنال‌­های معتبر دچار مشکل می‌­شویم. بخشی از این مشکل ناشی از عدم تمایز میان معیارهای متفاوتی است که در لیست‌­بندی ژورنال‌­ها در نظر گرفته می‌­شود. در ادامه مناسب دیدیم تا تفاوت میان معیار SJR و Impact Factor یا اصطلاحاً ضریب تأثیر را بیان کنیم.

  Impact Factor یا ضریب تأثیر SJR
تعریف تعداد استنادات به مقالات منتشرشده از دو سال قبل تقسیم به کل مقالات دارای پتانسیل استنادهی طی دو سال اخیر تعداد میانگین استنادات وزن‌­دارشده در هر سال توسط مقالات منتشر شده در یک ژورنال طی سه سال گذشته
منبع JCR یا همان گزارشات استناددهی ژورنال برگرفته از Web of Science اسکوپوس (Scopus)
مورد ارزیابی اثرگذاری استناددهی اعتبار
دسترس­پذیری دسترسی به اشتراک از طریق JCR به صورت رایگان از طریق SCImago Website در دسترس است.
تعداد ژورنال­های پوشش­داده بیش از ۱۱۵۰۰ عدد بیش از ۳۴۰۰۰ عدد
نحوه محاسبه تعداد استنادات مقالات منتشر­شده در یک ژورنال موردنظر طی دو سال پشت­سرهم تقسیم بر تعداد آیتم­های منتشرشده در آن ژورنال طی همان دو سال فرآیندی تکرارشونده مبتنی بر انتقال اعتبار از یک ژورنال به دیگری، با استفاده از تعداد استنادات سال جاری به آیتم­‌های منبع منتشر­شده در همان ژورنال طی سه سال اخیر
استنادات مورد قبول تمامی انواع سندهای علمی (شامل موارد مرتبط با سردبیر) مقالات کامل و کنفرانسی و هم­چنین مقالات مروری
سندهای مورد قبول مقالات و مقالات مروری مقالات کامل و کنفرانسی و هم­چنین مقالات مروری
مقایسات میان­رشته­ای این معیار نمی‌­تواند ژورنال‌­ها با زمینه­‌های تحقیقاتی متفاوت را با هم مقایسه کند. ضریب تأثیر تنها جهت مقایسه­ی ژورنال­‌هایی با حوزه‌­ی تحقیقاتی یکسان کاربرد دارد. این معیار جهت مقایسه ژورنال­‌ها با زمینه‌های تحقیقاتی مختلف نرمالایز شده است.
نقاط قوت پوشش‌­دهی نزدیک به ۱۱۵۰۰ ژورنال تحقیقاتی و تکنیکی و هم­چنین مقالات کنفرانسی‌ توانمند در حذف خود­استناد­دهی (self-citations)مشتمل بر ۲۳۶ سابجکت یا موضوع تحقیقاتی متفاوت تخصیص ارقام بالاتر به استنادهایی که از ژورنال­های معتبر می‌­آیند. جبران تفاوت‌­های رشته‌­ای، نوعی و سنیِ ژورنال­‌ها در محاسبات  
نقاط ضعف الزاما بازتاب­‌کننده‌­ی کیفیت مقالات نیست محدود به ژورنال‌­های Web of Scienceعدم توانایی مقایسه ژورنال‌­ها وقتی حوزه تحقیقاتی­شان متفاوت باشد.اختصاص ارقام پایین به محققان و ایجاد حس ناخوشایند در آن­‌ها اعتبارسنجی آن بسیار مشکل و پیچیده است بدون داشتن ایده‌­ای در خصوص تعداد کلی استنادها
اطلاعات بیشتر The clarivate Analytics Impact Factor About SJR

بنابراین به طور خلاصه می‌­توان گفت برای دسترسی به لیست ژورنال­­‌های معتبر جهت سابمیت و پذیرش احتمالی مقاله خود می‌­بایست از طریق وبسایت سایماگو اقدام کنید. در این وبسایت ژورنال­ها با استفاده از معیارهایی همچون H index و SJR لیست­‌بندی می­شوند. این معیارها گاهاً معانی سرراستی ندارند و باید از اختلاط میان آن­ها بپرهیزیم. البته موضوع لیست­‌بندی ژورنال­‌ها در اینجا به پایان نمی­رسد. معیارها و مفاهیم مهم دیگری نیز در این لیست‌­بندی حائز اهمیت است که در نوشتار­های بعدی بدان­ها خواهیم پرداخت.

کلام آخر

خب! امیدواریم از مطالب پیش­رو استفاده لازم را بُرده باشید. نکته‌­ای که باید در انتها به آن اشاره شود، کیفیت مقاله شما حرف اول و آخر را خواهد زد. هرچقدر مقاله­ شما جدیدتر و جامع‌­تر باشد، دست شما برای انتخاب ژورنال معتبر بازتر است. از جمله کیفیت‌­های شدیدا کلیدی و مهم نگارش انگلیسی متن مقاله شماست. چراکه اگر داده­‌ای شما جدید و حاوی کشفیات بدیلی هم باشند، اما به زبان انگلیسی روان نگاشته نشده باشند، توسط ادیتور ژورنال و حتی پیش از ارسال به داوری رد خواهد شد.

اگر متن مقاله خود را به فارسی تهیه کرده­اید و نگران تبدیل آن به انگلیسی هستید و یا نگرانید که متن انگلیسی مقاله‌­تان شباهت زیادی با دیگر مقالات منتشرشده دارد، باید بگویم ترجمیک، به عنوان جامع‌ترین پلتفرم ارائه خدمات ترجمه تخصصی در دسترس شماست تا از کیفیت علمی و نگارشی متن خود برای ترجمه مقاله و سایر متون اطمینان حاصل کنید. امیدواریم بتوانیم شما را در راستای اهداف و آرزوهای علمی­تان یاری کنیم.

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *