اگر قصد چاپ کتاب را داشته باشید، حتماً اسم فیپا و شابک را شنیدهاید اما تفاوت هر کدام را میدانید؟ فیپا و شابک هر دو بخش مهمی از فرایند چاپ کتاب هستند و هیچ کتابی بدون داشتن این دو چاپ نمیشود.
فیپا و شابک بهنوعی شناسنامه کتاب هستند. این دو مجوز، اطلاعاتی درباره نام کتاب، ناشر، سال چاپ و محل چاپ را مشخص میکند. با اینکه فیپا و شابک هر دو اطلاعات مشابهی درباره کتاب میدهند، در سطح ملی و بینالمللی تفاوت دارند.
فیپا خلاصه عبارت فهرستنویسی پیش از انتشار است. این مجوز توسط سازمان اسناد و کتابخانه ملی داده میشود. در مقابل شابک یک مجوز بینالمللی است. در واقع، شابک همان شماره استاندارد بینالمللی کتاب است. شما برای چاپکردن کتاب خود باید هر دو مجوز را دریافت کنید.
در این مقاله از سایت ترجمه کتاب ترجمیک تفاوت این دو مجوز و نحوه دریافت هرکدام را برای شما توضیح دادیم. اگر شما هم قصد چاپ کتاب خود را دارید، این مقاله را تا انتها بخوانید.
مطلب مرتبط:
چگونه ناشر مناسب برای چاپ کتاب خود پیدا کنیم؟
در این مطلب خواهید خواند:
فیپا چیست و اهمیتی دارد؟
فیپا خلاصه واژگان «فهرستنویسی پیش از انتشار» است. مجوز فیپا اولینبار توسط دانشگاه تهران برای دستهبندی کتابهای چاپشده در انتشارات این دانشگاه صادر شد. در حال حاضر این مجوز توسط سازمان اسناد و کتابخانه ملی برای کتابهای چاپشده در ایران صادر میشود.
به زبان ساده، فیپا ثبت مشخصات مهم در بانک اطلاعاتی مرجع کشور است. این اطلاعات شامل موضوع کتاب، ردهبندی دیویی یا کنگره، سرشناسه نویسنده و مترجم، محل و سال چاپ است. هدف از مجوز فیپا استانداردسازی اطلاعات کتاب و جستجوی راحتتر در کتابخانهها است.
با داشتن فیپا کتاب شما بهدرستی در سیستم کتابخانهها ثبت میشود. فیپا کمک میکند پژوهشگران، دانشجویان و خوانندگان آن را راحتتر پیدا میکند. دریافت فیپا یکی از مراحل اولیه و الزامی چاپ کتاب است. دریافت فیپا معمولاً پیش از دریافت مجوز چاپ انجام میشود. فیپا در صفحه اول کتاب چاپ میشود و اطلاعات ابتدایی درباره کتاب میدهد. در ادامه تصویری از نمونه فیپا کتاب چاپ شده در نشر نعناع را میبینید.
نکته مهم: برای دریافت مجوز کتاب، ابتدا باید برای دریافت شابک اقدام کنید. سپس باید برای دریافت مجوز چاپ و فیپا اقدام کنید. پس امکان دریافت فیپا بدون دریافت شابک امکانپذیر نیست.
مدارک لازم و مراحل دریافت فیپا
بعد از اتمام نوشتن یا ترجمه کتاب باید برای دریافت مجوز فیپا اقدام کنید. از سال ۱۳۹۱ دریافت این مجوز به طور کاملا اینترنتی در سایت کتابخانه ملی انجام میشود. دریافت مجوز فیپا باید توسط ناشر انجام شود و شما به عنوان مولف یا مترجم نمیتوانید آن را مستقل دریافت کنید. البته درصورتی که ناشر مستقل باشید، دریافت این مجوز برای شما ممکن است.
برای دریافت فیپا ابتدا باید مدارک خواستهشده را بهدقت آماده کنید. هرگونه نقص یا خطا در مدارک روند دریافت فیپا را با تأخیر میاندازد. مدارک لازم شامل موارد زیر است:
- نسخه نهایی و ویراستاریشده اثر (فایل متن)
- برگه ثبت شابک (ISBN)
- کپی اسناد هویتی پدیدآورندگان (نویسنده، مترجم و…)
- شناسنامه فنی و جزئیات ظاهری کتاب
چگونه فیپا را دریافت کنیم؟
بعد از آمادهسازی این مدارک میتوانید اقدام به درخواست فیپا کنید. مراحل دریافت فیپا بسیار راحت است. درصورتیکه تمام مراحل را بهدرستی طی کنید، بعد از گذشت ۲۰-۱۰ روز مجوز شما آماده است.
بعد از تهیه نسخه آماده کتاب، باید در سامانه فیپا (زیر نظر کتابخانه ملی) ثبتنام کنید. برای ثبتنام باید اطلاعاتی مانند نام، نام خانوادگی، شماره تماس، نشانی ایمیل، و اطلاعات هویتی را در فرمهای مربوط پر کنید. بعد از ارسال این اطلاعات حساب کاربری شما ساخته میشود.
اگر در قالب یک مرکز انتشاراتی فعالیت میکنید، باید در بخش ثبتنام اشخاص حقوقی اطلاعات خود را وارد کنید.
بعد از ورود به سامانه فیپا باید اطلاعات کتاب خود را وارد کنید. این اطلاعات شامل موارد زیر است:
- نام دقیق اثر و نام پدیدآورندگان
- کد ۱۳ رقمی شابک
- دستهبندی موضوعی و تعداد صفحات
- محل چاپ، ابعاد فیزیکی کتاب و سبک جلد (شومیز یا گالینگور)
برای دریافت فیپا باید هزینهای پرداخت کنید. این هزینه بر اساس تعداد صفحات کتاب متفاوت است.
بعد از واردکردن مشخصات کتاب و پرداخت هزینه، مرحله آخر ارسال فایل الکترونیکی است. باید نسخه کاملی از کتاب را در قالب PDF در سامانه بارگذاری کنید. برای پذیرش درخواست مطمئن شوید کیفیت فایل مناسب است.
در نهایت، اگر پرونده شما نقص مدرک نداشته باشد، تأییدیه فیپا بهصورت آنلاین در پروفایل شما قرار میگیرد.
مطلب مرتبط:
چگونه کتاب چاپ کنیم؟ | راهنمای گامبهگام چاپ کتاب
شابک چیست و چه کاربردی دارد؟
شابک یا شماره استاندارد بینالمللی کتاب (International Sandard Book Number) یک کد ۱۳ رقمی است. این کد عددی کمک میکند هر کتاب در سطح ملی و بینالمللی شناخته شود. هر شابک از ۵ بخش تشکیل شده است؛
- پیشوند: معمولاً اعداد ۹۷۸ یا ۹۷۹ که نشاندهنده کتاب است.
- شناسه گروه ثبتکننده: نشاندهنده کشور، منطقه یا زبان خاص هر کتاب است. برای ایران این عدد ۹۶۴ است.
- شناسه ناشر: کد مخصوص انتشارات.
- شناسه عنوان: کد مربوط به کتاب یا ویرایش خاص هر کتاب.
- رقم کنترلی: این عدد با انجام محاسبات انجام میشود و درستی کل کد را تأیید میکند.
کاربرد شابک شناسایی دقیق هر کتاب است. بسیاری از کتابهای منتشرشده عنوان مشابه دارند و شابک کمک میکند نسخه موردنظر را بهراحتی پیدا کنید. البته کاربرد شابک تنها محدود به شناسایی کتاب نیست. با کمک شابک شما میتوانید آمار فروش کتاب را نیز بدانید.
مجوز شابک بعد از مشخصشدن ناشر و قبل از چاپ نهایی کتاب صادر میشود؛ بنابراین اولین تفاوت شابک و فیپا در زمان صدور است. شما باید قبل از دریافت فیپا، شابک را دریافت کنید. شابک در صفحه شناسنامه کتاب و در پشت جلد چاپ میشود.
نکته مهم این است که هر قالب (فیزیکی و الکترونیکی) شابک جداگانه دارد. دریافت شابک یکبار انجام میشود. تنها در صورت تغییر ناشر یا تغییر زیاد در کتاب مجدداً شابک صادر میشود.
نحوه دریافت شابک
دریافت شابک یکی از مراحل ضروری در فرایند قانونی چاپ کتاب است و معمولاً پس از مشخصشدن ناشر و پیش از چاپ نهایی انجام میشود. برخلاف فیپا که توسط کتابخانه ملی صادر میشود، شابک از طریق مؤسسه خانه کتاب و ادبیات ایران و با همکاری ناشران دارای مجوز رسمی اختصاص داده میشود. در اغلب موارد، مسئولیت دریافت شابک بر عهده ناشر است و نویسندگان نمیتوانند بهصورت مستقیم برای دریافت آن اقدام کنند.
مراحل دریافت شابک به این شکل است:
- ثبتنام در سایت شابک ایران و ایجاد پنل شخصی
- انتخاب درخواست شابک در پنل شخصی
- تکمیل اطلاعات موردنیاز در خصوص کتاب (مانند عنوان کتاب، تعداد صفحات، فرمت چاپ) و اطلاعات ناشر یا مؤلف
- بررسی اطلاعات توسط کارشناسان
- دریافت کد شابک در پنل شخصی
مطلب مرتبط:
چگونه ناشر مناسب برای چاپ کتاب خود پیدا کنیم؟
تفاوت بین فیپا و شابک چیست؟
فیپا و شابک دو مجوز لازم در فرایند چاپ کتاب هستند. این دو مجوز در کاربرد و سطح اعتبار با یکدیگر تفاوت دارند. آشنایی با تفاوت این دو مجوز کمک میکند راحتتر مسیر چاپ کتاب را پشت سر بگذارید.
فیپا یک مجوز ملی است که توسط سازمان اسناد و کتابخانه ملی صادر میشود. هدف اصلی فهرستنویسی و ثبت اطلاعات کتاب قبل از انتشار است. اطلاعاتی مانند موضوع کتاب، ردهبندی علمی و سرشناسه نویسنده یا مترجم در فیپا ثبت میشود و بیشتر جنبه کتابخانهای و علمی دارد.
در مقابل شابک یک شناسه عددی بینالمللی است که برای شناسایی کتاب در سطح بینالمللی استفاده میشود. اهمیت شابک در توزیع و فروش کتاب بیشتر است فیپا کتاب را بیشتر از لحاظ موضوعی بستهبندی میکند. اما کتاب تمرکز بیشتری بر هویت تجاری کتاب دارد.
یکی دیگر از تفاوتهای این دو مجوز زمان صدور است. شابک بعد از مشخصشدن ناشر و در مراحل اولیه صادر میشود. اما فیپا زمانی صادر میشود که فایل نهایی کتاب آماده است. در واقع باید اول مجوز شابک دریافت شود و سپس درخواست فیپا ثبت شود. فیپا و شابک جایگزین یکدیگر نمیشوند. کتابهای مختلف برای چاپشدن به هر دو مجوز نیاز دارد.
مطلب مرتبط:
چاپ کتاب در انتشارات خارجی | بررسی مراحل و چگونگی انجام
جمعبندی مراحل چاپ کتاب
فرایند چاپ کتاب در ایران ممکن است پیچیده به نظر برسد؛ اما در واقع کافی است ترتیب مراحل را بدانید. دریافت فیپا و شابک از مراحل مهم در این مسیر هستند که هرکدام نقش زیادی در ثبت کتاب دارند. دریافت این دو مجوز باید در زمان درست انجام شود.
- قرارداد با ناشر و دریافت شابک
فرایند چاپ قانونی کتاب با دریافت شابک شروع میشود. شابک هویت تجاری کتاب شما را مشخص میکند. بدون مجوز شابک کتاب شما در سامانه اطلاعاتی ثبت نمیشود. به همین دلیل، شابک معمولاً پیش از سایر مجوزهای مرتبط با چاپ کتاب صادر میشود و مبنای ثبت اطلاعات بعدی قرار میگیرد. دقت کنید که شما نمیتوانید بدون داشتن ناشر شابک دریافت کنید.
- دریافت فیپا
پس از دریافت شابک، نوبت دریافت فیپا میرسد. فیپا مجوزی ملی است که توسط سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران صادر میشود و وظیفه آن، ثبت کتاب در نظام کتابخانهای کشور پیش از انتشار است. دریافت فیپا تنها زمانی امکانپذیر است که فایل نهایی کتاب آماده باشد و اطلاعات انتشار بهصورت دقیق ثبت شده باشد.
- اخذ مجوز قبل از چاپ (وزارت ارشاد)
بعد از دریافت شابک، برای دریافت مجوز چاپ کتاب، ناشر باید فایل نهایی را به وزارت ارشاد ارائه کند. درصورتیکه کتاب مغایرتی با قوانین کشور نداشته باشد، مجوز چاپ صادر میشود.
اگر قصد دارید کتاب خود را به زبانهای دیگر ترجمه کنید، مترجمان متخصص ترجمیک آماده همراهی شما هستند. ما خدمات تخصصی ترجمه کتاب را بادقت بالا و حفظ سبک نویسنده ارائه میدهیم تا اثر شما کیفیت و اعتبار لازم را داشته باشد. همچنین ترجمیک با همراهی ناشران معتبر، خدمات چاپ کتاب همانند اخذ شابک، فیپا، مجوز چاپ کتاب و ثبت کتاب در کتابخانه ملی را ارائه میدهد.
