نحوه نوشتن یک پروپوزال موفق دانشگاهی و کاری

پروپوزال چیست؟

دانشجویان در مقاطع مختلف تحصیلی به ویژه در مقاطع ارشد و دکتری یا کارمندان امروز اداری و پژوهشی، مسلما در فرآیند کار و تحصیل خود با واژه «پروپوزال» Proposal مواجه شده‌اند. بسیاری از افراد وقتی اولین بار واژه پروپوزال را از اساتید راهنمای خود می‌شنوند، از خود پرسیده‌اند، پروپوزال یعنی چه؟ می‌خواهید بدانید پروپوزال چیست و یک نمونه پروپوزال موفق دانشگاهی یا کاری را چگونه می‌توان پیدا کرد یا نوشت. در این مطلب با شما هستیم تا در این خصوص بیشتر صحبت کنیم.

در واقع، واژه پروپوزال برگرفته شده از واژه propose به معنای پیشنهاد دادن است. به عبارت دیگر می‌توان گفت معنی پروپوزال یا proposal چیزی شبیه «پیشنهاده پژوهشی» است. این معنی برای واژه پروپوزال از سوی فرهنگستان ادب فارسی انتخاب شده است. در حقیقت پروپوزال، طرحی است که در ذهن دارید و می‌خواهید آن را عملی کنید و باید آن را به صورت استاندارد و مکتوب به گروهی پیشنهاد بدهید.

در این مطلب با شما هستیم تا بدانیم پروپوزال دقیقا چه معنایی دارد و روش پروپوزال‌نویسی چیست؟ امیدوار هستیم تا انتهای مطلب با ما همراهی نمایید.

مقالات مرتبط: ساختار یک پروپزال موفق

فرض کنید می‌خواهید کیک بپزید. باید از قبل دقیقا بدانید مواد اولیه یک کیک چیست؟ چطور می‌توان مواد آن را تهیه کرد. از سوپر یا خیاطی سر کوچه می‌خواهید آن ها را تهیه کنید؟ و حال چگونه مواد را مخلوط کنید. این یک مثال ساده است تا ذهن شما با پروپوزال و لزوم آن بیشتر آشنا شود. شما باید بدانید نقطه آغاز و پایان تحقیق شما کجاست و با هدف تحقیق آشنایی داشته باشید. پس پروپوزال نقشه و طرح کلی پروژه شماست. پس اگر نمی‌خواهید در جلسه دفاع پروپوزال‌تان سوال‌پیچ شوید، باید سعی کنید پروپوزالی دقیق و مدون ارائه دهید.

تحقیقاتی که در قالب یک پروپوزال نوشته می­‌شوند اغلب دارای جنبۀ درخواستی و پیشنهادی هستند. غالبا یک تحقیق پیشنهادی برای مجاب کردن سایر افراد است تا از این طریق ارزش، قابلیت و نیز برنامۀ کاری در تحقیقات فرد به تصویب برسد. بدون در نظر داشتن حیطۀ تحقیقاتی و تخصصی دانشجویان، همۀ پیشنهادهای پژوهشی باید در راستای پاسخگویی به سوالات زیر باشد:

  • چه برنامه‌­ای برای این کار تحقیقاتی وجود دارد؟
  • هدف از انجام تحقیق چیست؟
  • نحوۀ اجرایی کردن این تحقیقات چگونه است؟

سوالات مذکور رکن اصلی پروپوزال‌نویسی محسوب می­‌شوند. لازم است عنوانی که برای پروپوزال انتخاب می‌شود حاوی اطلاعات کلی باشد تا از این طریق خوانندگان و مخاطبان آن­ها را مجاب نماید و بتواند نشان دهندۀ موضوعات مهمی باشد.

پروپوزال از چه قسمت‌هایی تشکیل می‌شود؟

عنوان موضوع

مهم ترین عنصری که باید در نظر داشته باشید علاقه خود شماست. البته باید در نظر داشته باشید از موضوع کاری استاد راهنمایتان دور نشوید.

یک موضوع خوب باید مختصر و مفید باشد نه خیلی بلند که خواننده را خسته کند و ان قدر کوتاه که هسته مطلب عرضه نشود.

یک موضوع خوب باید بدیع و نو باشد. مهم‌ترین چیزی که از یک پژوهش دانشگاهی یا پروژه کاری مد نظر داوران و انجام دهندگان آن کار قرار دارد، تازه و نو بودن آن است.

یک موضوع خوب باید واقع‌بینانه و عملیاتی باشد. شاید شما دوست داشته باشید موشک هوشمند با برد n کیلومتر بسازید ولی آیا در حوزه کاری شماست؟ با توان شما همخوانی دارد؟ امکاناتتان به شما اجازه این کار را می‌دهند؟

یک موضوع خوب باید همسان با سطح تجارب شما باشد.

بیان مسئله

این قسمت باید واضح و روشن باشد به طوری که مطمئن شوید کسانی که قرار است آن را بخوانند بدون آن که برایشان سوال ایجاد شود، دلیل این تحقیق را متوجه می‌شوند. بهتر است نظم موجود در این قسمت برای خودتان واضح باشد. مثلا روند کلی آن را از کل به جزء در نظر بگیرید. مطالب عنوان شده نباید از هم گسسته باشد و ذهن مخاطب را از هم بپاشد بلکه باید به هر روشی مخاطب را به سمت خود جذب کند. به یاد داشته باشید که از کارهایی که قبلا انجام شده نام ببرید و کار خود را با آن‌ها مقایسه کنید.

سوالا ت و فرضیات

در این مرحله از نگارش پورپوزال proposal باید سوالات پیش رو را در غالب چند سوال کوتاه و معمولا در نیم سطر یا یک سطر بنویسید. نوشتن سوالات تحقیق به شما کمک می‌کند بدانید برای چه هدفی و چرا قصد نوشتن این مقاله و پایان نامه را دارید.  شما باید تمام سوالاتی که ذهن شما را درگیر این موضوع کرده است را به روش بارش مغزی بنویسید یعنی ابتدا تمام سوالاتی که به ذهن شما خطور می‌کند را بنویسید و بعد بین آنها چند سوال را انتخاب کنید و در پورپوزال proposal وارد کنید در آخر فرضیات و پاسخ احتمالی به سوالات را بنویسید.

ابزار تحقیق

در برخی رشته‌ها لازم است برای انجام تحقیق از یک سری ابزار بهره بگیرند مثلا نیاز به تدوین پرسش‌نامه یا استفاده از پرسش‌نامه‌های قبلی وجود داشته باشد و یا نیاز باشد اسناد موجود در کتابخانه‌ها را بررسی کنید یا در رشته‌های پزشکی، آزمایشاتی انجام دهید. به هر حال همه این ابزارها را واضح شرح دهید.

پیشینه تحقیق یا مرور ادبیات

پیشینه تحقیق که گاهی به آن مرور ادبیات می‌گویند، برگردانده شده و معادل عبارت انگلیسی litrature review است. در قسمت پیشینه تحقیق یا مرور ادبیات پروپوزال، کارهای پیشین را توضیح می‌دهید. مقالات قبلی و یا کتاب‌های مرتبط را بررسی می‌کنید و دقیقا مشخص می‌کنید که چه روش‌های مختلفی برای حل هر یک از اجزای مسئله یا پاسخ به سوالات  مطرح‌شده در بیان مسئله اجرا شده است.

همچنین باید منابعی (مقالات و کتب) را که می‌خواهید از آن در نوشتن پایان‌نامه یا تحقیق خود استفاده کنید، مشخص نمایید و با جزئیات کافی بیان کنید که چرا که می‌خواهید از آن‌ها کمک بگیرید و روند طی شده را توضیح دهید. در این حالت است که دقیقا مشخص می‌کنید در این روند شکل گرفته، کدام سنگ را قرار است بردارید. شما باید از نقط ضعف و قوت کارهای پیشین به نحو احسن استفاده کنید.

در مرحله نوشتن پیشینه تحقیق شاید نیاز به ترجمه مقالات مرتبط نیز پیدا کنید. اگر خودتان زبان انگلیسی (یا در برخی رشته‌ها عربی یا فرانسوی) را به خوبی می‌دانید، کارتان با سرعت بیشتری جلو خواهد رفت. در غیر اینصورت نیز از خدمات با کیفیت موسساتی همچون ترجمیک با قیمت مناسب می‌توانید استفاده نمایید.

روش و مراحل تحقیق

مهم‌ترین رکن پروپوزال شما را شامل می شود. شما در این قسمت نوع تحقیق و مراحل انجام آن را بیان می‌کنید. در واقع هر کاری که انجام داده‌اید و یا می خواهید انجام دهید را در این قسمت بازگو می کنید. همچنین ممکن است لازم باشد یک جدول زمان‌بندی ارائه کنید که به هر یک از اجزای برنامه طی چه بازه‌ی زمانی خواهید رسید. این بخش بیشتر از آن که برای داوران و کسانی که قرار است در برابر آن‌ها از پروپوزال و پایان نامه دفاع کنید، برای خودتان مهم است و به انجام بهتر تحقیق کمک می‌کند. از این رو پیشنهاد می‌شود آن را جدی بگیرید و با دقت تمام انجام دهید.

استفاده از منابع خارجی و معتبر علمی در پورپوزال

توجه داشته باشید که برای نوشتن یک پورپوزال پایان‌نامه باید از منابع علمی معتبر استفاده کنید. این مرحله از پورپوزال اهمیت کار شما را برای داوران مشخص می‌کند. در استفاده از منابع باید به علمی بودن آن اطمینان داشته باشید یعنی نمی‌توانید از سایت‌های نامعتبر یا مقالاتی که هیچ رفرنسی برای مبدا ارجا آن وجود ندارد استفاده کنید باید دقت کنید مقلات از درجه بالایی اعتبار علمی برخوردار باشد سعی کنید مقالات را از سایت‌های مانند  IEEE, ISI, WILEY, PUBMED, PROQUEST ,OXFORD JOURNALS , … می‌توانید دانلود و نسبت به استفاده در پورپوزال اقدام کنید.

نتایج قابل حصول

بهتر است مختصری از کاربرد نتایجی که قرار است به آن برسید و اهمیتشان در برآورده کردن نیاز های محلی یا استانی یا کشوری را بیان کنید و در نهایت محدودیت های کار و نقص های احتمالی را نیز بازگو کنید.

پروپوزال نویسی چه اهمیتی دارد؟

مسلما با مطالعۀ مطالبی که در بالا ذکر آن گذشت به این مسئله پی بردید که پیشنهاد پژوهشی یک راه خوب برای شرح ایده‌­ها و نیازهای علمی دانشجویان است از این رو پروپوزالی که با بیان خوب و رسا نوشته شده باشد قادر به ارائۀ اطلاعات به طور کامل به سایر پژوهشگران است. آشنایی کامل با شیوه­‌های پروپوزال‌نویسی محقق را قادر خواهد ساخت تا همه چیز را به نفع ایده­‌هایی که در ذهن دارد تمام کند.

در حقیقت می­‌توان گفت که نگارش یک پروپوزال به عنوان یک پیشنهاد تحقیقاتی، مهارتی مهم در اغلب مشاغل از دانشگاه تا مدیریت در تجارت خواهد بود. بنابراین هدف اصلی پروپوزال‌نویسی را می‌­توان آگاهی دادن به شنونده و بهره­‌گیری از روشی آشکار، مختصر و جالب برای شرح ایده‌­ها دانست.

یک نکته مهم: از سرنوشت‌سازترین انتخاب‌­های دانشجویان در مقاطع کارشناسی ارشد و دکتری انتخاب استاد راهنماست از این رو توصیه می­‌کنیم پیش از این­که موضوع پروپوزال خود را انتخاب کنید اقدام به انتخاب استاد راهنمایی باسواد نمایید چرا که استاد راهنمایی که سطح سواد بالایی دارد به لحاظ علمی بیشتر می‌­تواند شما را راهنمایی کند.

رعایت موارد تخصصی در نوشتن پروپوزال

  • اصطلاحات علمی را توضیح دهید: در مطالعاتی که شما برای انتخاب موضوع پایان‌­نامه انجام داده‌­اید قطعا اصطلاحات فراوانی وجود دارد که ممکن است همۀ خوانندگان با آن­‌ها آشنایی نداشته باشند بنابراین باید این اصطلاحات علمی را توضیح دهید تا خواننده قادر به درک متن اصلی باشد.

امکان دارد این اصطلاحات، عمومی و یا تخصصی باشند از این رو بهتر است به توضیح اصطلاحاتی بپردازید که مربوط به پروژه است و البته از حوزۀ پژوهش­ هم خارج نیست.  

  • به بیان مسئله و اهمیتی که موضوع دارد بپردازید: در این مرحله از پروپوزال‌نویسی، پژوهش‌گر ملزم است دلیل انجام تحقیق خود را صریحا بیان کند. در واقع می‌­توان گفت بیان مسئله سوالی است که در ذهن محقق شکل گرفته و وی را به انجام پژوهش واداشته است.

از این رو محقق باید ریشۀ این سوال را بیابد و دلایلی که در به وجود آمدن آن موثر بودند را بیان کند تا از این طریق بتواند راه حلی برای رفع آن عرضه کند. محقق در این مرحله باید شواهدی ارائه کند که نشان دهد مشکلی که در پژوهش از آن سخن به میان آورده است واقعا وجود دارد و به بررسی ابعاد مختلف آن بپردازد.

  • از ابزارها و منابع جمع‌­آوری اطلاعات استفاده کنید: هر پژوهشگری برای این­که بتواند اطلاعات مورد نیاز خود را کسب کند ناگزیر است به منابع و ابزارهای مناسب رجوع کند. با توجه به موضوع تحقیق، ابزارها و منابعی که مورد نیاز هستند متفاوت خواهند بود. در رشته‌­های نظری مهم­‌ترین منابعی که می‌­توانند مورد استفاده قرار بگیرند کتابخانه­‌ها و اسناد علمی و تاریخی هستند. ولی در موضوعاتی همچون علوم پزشکی، تجربه و آزمایش از منابع الزامی به شمار می­‌روند.

چنانچه این دست از منابع نتوانند نیازهای محقق را برطرف کنند باید برای جمع­آوری اطلاعات لازم از روش‌­هایی همچون انجام آزمایش و مشاهده، مصاحبه و تهیۀ پرسش­نامه­‌های گوناگون بهره بگیرند. از نکات ضروری که در انتخاب ابزار جمع‌­آوری اطلاعات وجود دارد می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

  1. ابزاری که انتخاب شده است با روش تحقیق تناسب داشته باشد.
  2. ابزار جمع­آوری داده­ها به صورت کامل تشریح شده باشد.
  3. روشی که برای تحلیل داده­‌ها مورد استفاده قرار گرفته است مشخص شده باشد.
  • پیشینۀ تحقیق را بیان کنید: در هر تحقیق باید مشکلی برطرف شود از این رو بایستی پژوهشگر پیش از انجام تحقیق به بررسی موارد زیر بپردازد:

چه افرادی پیش از وی، پیرامون موضوع مورد نظر فعالیت کرده‌­اند و به بررسی چه جنبه‌­هایی از آن پرداخته‌­اند و نتایج حاصل از تحقیقاتشان چیست.

تحقیق حاضر چه مواردی را به تحقیقاتی که در گذشته انجام گرفته است اضافه خواهد کرد. انجام این کار سبب می­شود تا تمامی نتاج تحقیقات پیشین مورد استفاده قرار گیرد، از کار تکراری اجتناب گردد و همچنین نقاط قوت و ضعفی که در تحقیقات قبلی وجود داشته است آشکار شود.

  • اهداف پژوهش را تعیین کنید: در این مرحله از پروپوزال‌نویسی محقق بایستی اهداف کلی و جزئی انجام تحقیق خود را به وضوح تعیین کند. هدف کلی از عنوان تحقیق مشخص است اما باید به طور دقیق‌­تر و رساتر بیان گردد. منظور از اهداف جزئی هم قسمتی از اهداف کلی است که مجموع آن­‌ها اهداف کلی را می­‌سازند.
  • روش­‌ها و مراحل اجرای پژوهش خود را بیان کنید: در این مرحله لازم است محقق به جامعۀ آماری و نمونۀ مورد آزمایش، روش­‌های جمع‌­­آوری داده­‌ها، ابزار و شیوه­‌های گردآوری اطلاعات و داده­‌ها و همچنین روش­‌های نمونه­‌گیری اشاره کند.
  • منابع و مآخذ را بیان کنید: از نکات مهمی که به اعتبار علمی پروپوزال و پایان­‌نامه می‌­افزاید بهره گرفتن از منابع علمی معتبر است. همۀ داده­‌هایی که محقق در متن به آن­ها اشاره کرده است باید با ذکر منبع در این بخش از پروپوزال بیاورد.

یک پروپوزال خوب چه ویژگی هایی دارد؟

حاصل پروپوزالی که خوب نوشته شود می­تواند یک پایان­‌نامه و مقالۀ خوب باشد. با توجه به موارد بیان شده می­‌توان گفت که یک پروپوزال خوب ویژگی‌­های زیر را دارد:

  • محتوای آن از اعتبار علمی برخوردار است.
  • متناسب با آخرین روش­‌ها و پیشرفت­ه‌ای علمی است.
  • انسجام و شفافیت در بخش­های مختلف آن مشهود است.  

بنابراین توصیه می­‌کنیم در پروپوزال‌نویسی موارد زیر را رعایت کنید تا بتوانید یک پروپوزال خوب ارائه دهید:

  • موضوعی انتخاب کنید که علاوه بر این­که در حیطۀ تخصصی شماست مدرن و جدید است.
  • آخرین شیوه‌­ها و متدهایی که عرضه شده‌­اند را مطالعه کنید.
  • مسئله را به طور کامل شرح دهید.
  • ایده‌­ای که دارید توجیح علمی داشته باشد و قادر به ادا کردن حق مطلب باشد.
  • بخش­‌های گوناگون پروپوزال را با دانش و آگاهی کامل تکمیل کنید.

نکات مهم در پروپوزال‌نویسی

چنانچه دانشجوی مقطع دکتری و یا کارشناسی ارشد هستید و قرار است پروپوزال تنظیم کنید لازم است نکات ذیل را مورد توجه قرار دهید:

  • عنوانی که می­خواهید برای پروژۀ خود انتخاب کنید باید خلاصه‌­ای فشرده از آن چیزی باشد که در ذهن دارید. عنوان انتخابی شما باید بتواند چارچوب کلی تحقیق و همچنین هدف‌­هایی را که دارید به خواننده انتقال دهد. در واقع عنوان کار شما باید معرف این باشد که قرار است شما چه چیزی را در چه شرایطی مطالعه نمایید.
  • در نگارش پروپوزال سعی کنید از منابع جدید استفاده کنید. افزون بر این­که از منابع فارسی استفاده می­کنید از منابع خارجی هم بهره بگیرید.
  •  در خصوص نگارش انگلیسی، حتما در رابطه با متن پروپوزال از یک مترجم و یا فردی که ادبیات انگلیسی را به خوبی می­‌داند کمک بگیرید.
  • در پروپوزال، لااقل یک صفحه را به پیشینۀ تحقیق و یک صفحه را به فهرست منابعی که در نگارش پروپوزال از آن­ها بهره گرفته­‌اید اختصاص دهید.
  • اگر دانشجوی مقطع کارشناسی ارشد هستید باید پروپوزال را لااقل در ۵ صفحه و اگر دانشجوی مقطع دکتری هستید باید آن را در ۸ صفحه تنظیم کنید.
  • در خصوص نحوۀ انتخاب شیوۀ تحقیق، سعی کنید عملی­‌ترین، مناسب‌­ترین، هماهنگ‌­ترین و همچنین علمی‌­ترین روش را انتخاب کنید.
  • در پروپوزال خود موارد اضافی را نگنجانید. از دادن توضیحات اضافه هم اجتناب کنید. 
  • پروپوزال را مرتب و با بخش‌­بندی صحیح تحویل دهید طوری‌ ­که مرز بین عناوین معلوم باشد و مطالب را بر روی یک روی کاغذ A4 تایپ نمایید.
  • برای تایپ پروپوزال از فونت استاندارد “Times New Romans” با فونت ۱۲ استفاده کنید.

امیدواریم با رعایت نکات گفته شده بتوانید پروپوزال خود را به بهترین شکل نوشته و از آن به شکل مناسبی دفاع کنید.

6 دیدگاه در «پروپوزال چیست؟»

  1. بررس انتی اکسیدانهای سنتزی وطبیعی بر مقاومت اکسیدانی روغنهای سرخ کردنی

  2. با درود ، ارتباط با شما بسیار مشکله نه پنل ارتباطی و نه شماره تماس یا ادرس ایمیلی ندیدم در صورتی که باید این گزینه ها در تمام صفحات ثابت باشند ، نیاز به نگارش ۳ پروپوزال دارم با سپاس ۰۹۱۲۴۶۳۳۳۵۶ هاشمی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *