درست نویسی متن

کاربرد علائم نگارشی (نشانه گذاری)

هر نویسنده برای بیان مقصود خویش نوشته‌ای را ارائه می‌کند که دربردارنده مفاهیم و الحان مختلفی است. گاهی تلفظ و آهنگ کلمات به گونه‌ای است که باید مفهوم حقیقی متن را انتقال دهد و منجر به اشتباه نشود. بعد از نگارش متن، باید متن نوشته شده را ویرایش کنیم و اصول ویرایشی را رعایت کنیم تا خواننده دچار کج فهمی در خواندن متن نشود.

برای این منظور، با استفاده از اشارات و علائم نگارشی می‌توانیم حالات درونی و مفاهیم ذهنی را بهتر انتقال دهیم. یک نوشته به وسیله حروف و ترکیبات گوناگون کلام نویسنده را در قالب نوشتار نمایش می‌دهد و با استفاده از علائم نگارشی معنای خاصی ایجاد می‌کند.

علائم نگارشی یا نشانه گذاری به طور کلی علائمی هستند که کاربرد مؤثری در آرایش جمله دارند و می‌توانند معنای یک جمله را تغییر دهند. نشانه‌های فراوانی در اصول نگارشی وجود دارد که در ادامه به معرفی آن‌ها می‌پردازیم.

معرفی علائم نگارشی

یک نقطه (.)

نشانه ختم کلام و پایان یک جمله را نشان می‌دهد. جملات با استفاده از نقطه از یکدیگر متمایز می‌شوند. استفاده نکردن از نشانه نقطه در متن منجر به نافهمی و اشتباه در خواندن متن می‌شود. به نشانه نقطه در جمله زیر توجه کنید. نیروهای متفقین به خاک آلمان وارد شدند. نقطه بعد از حروفی که نشانه اختصاری نام‌هاست، به کار می‌رود، مانند‌ آی.ب.ام.

فاصله یا ویرگول (،)

گاهی برای معنای بیشتر متن نیاز به مکث کوتاهی داریم که در این حالت از ویرگول استفاده می‌کنیم. اگر به مدرسه بروید، سواد یاد می‌گیرید.

ویرگول با نقطه یا سرکج با نقطه (؛)

این نشانه هم دارای درنگ و مکث است و هم نشان دهنده جمله‌ای است که تمام شده اما مطلب ادامه دارد. عبید زاکانی دانشمند وارسته‌ای بود؛ ولی چون روح حاکم بر زمان مناسب نبود، حرف خود را در قالب شوخی و مزاح می‌گفت.

دو نقطه (:)

این نشانه برای توضیح بیشتر مطالب به کار می‌رود و مکثی بلندتر از نقطه است که به صورت دو نقطه عمود بر هم استفاده می‌شود. برنامه پخش سریال نوروز شبکه ۱: هرشب ساعت ۲۰٫

سه نقطه (…)

زمانی که بخواهیم از نام بردن مواردی صرف نظر کنیم از سه نقطه استفاده می‌کنیم. مسائل فرهنگی، سیاسی، اجتماعی و … بسیاری در جامعه وجود دارد.

چند نقطه (……….)

چند نقطه نشانه حذف یک یا چند جمله است. خیرات چو کرده‌ای برو ایمن باش / در خانه ……… بس است.

خط تیره بلند (-)

خط تیره بلند برای قطع مطلب و قید جمله معترضه به کار می‌رود. کوهستان و مناظر زیبای آن – واقعاً‌ چه باشکوه و دل‌انگیز است – مرا از درد اعصاب آسوده کرد.

خط کشیده (_______)

نشانه خط کشیده زمانی به کار می‌رود که بخواهیم اهمیت بخشی از نوشته ( دست نوشته  یا ماشینی) را نشان دهیم.

دو کمان یا گریزنما ( )

برای جدا کردن بعضی از جملات یا کلمات و یا توضیح جمله‌ای که خارج از بحث متن است، از این نشانه استفاده می‌کنیم. علم منطق، انسان را به درست فکر کردن وا می‌دارد. اغلب دانشمندان منطقی فکر می‌کنند و منطقی صحبت می‌کنند (متأسفانه همکار من به هیچ وجه از منطق اطلاعی ندارد) که این، خود، نشانه شخصیت و کمال آن‌ها است.

دو نبش، قلاب، افزوده نما [ ]

این علامت نشانه الحاق است. گاهی در یک جمله یک یا دو واژه کم است یا از قلم افتاده است. این کمبود باعث نارسایی جمله می‌شود. به این خاطر واژه مشابهی را در نظر می‌گیرند.

این خود نباید به بنشستن / که به هیچ ناگفته به (قابوس نامه)

این بیت بعد از تصحیح به صورت زیر می‌شود: این خود نباید به نبستن که به هیچ [حال] ناگفته به.

دو سرکج « …….. »

نشانه نقل قول مستقیم است که در آغاز و پایان سخن یا حدیثی که به طور مستقیم از شخص یا منبعی نقل شده باشد، قرار می‌گیرد. حضرت امام جواد(ع) می‌فرمایند: «بهترین مردم کسی است که از وجودش نفعی به بندگان خدا برسد».

علامت سوال (؟)

این علامت در پایان جمله‌های پرسشی می‌آید: چه علامتی در متن زیر وجود دارد؟

یک ستاره (*)

گاهی اسم یا کلمه‌ای در متن وجود دارد که نیاز به توضیح دارد اما نویسنده نمی‌تواند آن را داخل متن قرار دهد. به این خاطر ستاره‌ای را در کنار کلمه مورد نظر می‌گذارد تا خواننده با مراجعه به حاشیه پایین صفحه توضیح آن را بخواند. مطلبی که در پایین حاشیه نوشته می‌شود پاورقی نام دارد.

دو ستاره (* *)

این نشانه در کنار کلماتی قرار می‌گیرد که نویسنده در صفحات پیشین آن را در پاورقی متن توضیح داده است. با درج این نشانه، خواننده متوجه می‌شود که مطلب مورد نظر در صفحات پیشین توضیح داده شده است.

سه ستاره (* * *)

گاهی ممکن است نویسنده قصد تغییر متن را داشته باشد و سیاق سخن را عوض کند در این صورت برای این که این تغییر قابل مشاهده باشد، از علامت سه ستاره استفاده می‌کند. نحوه قرار دادن علامت به این صورت است که نویسنده جمله را تمام می‌کند و با سه سطر فاصله، نوشته بعدی را آغاز می‌کند و علامت سه ستاره را در وسط فاصله ایجاد شده قرار می‌دهد.

ترجمیک در زمینه ویرایش متون تخصصی، کتاب و مقاله به زبان‌های مختلف آماده ارائه خدمات است. خدمات ویراستاری توسط ویراستاران حرفه‌ای به صورت ویژه در ترجمیک انجام می‌شود.

17 دیدگاه در «کاربرد علائم نگارشی (نشانه گذاری)»

    1. خیلے عالے بود
      ٺمام اطلاعاٺ مورد نیاز در مورد علائم نگارشے را به خوبے یاد گرفٺم
      ممنون

  1. سلام. بعضی اوقات دیدم وقتی میخوان یه متن کوتاه بین متن اصلی بنویسن همچین کاری میکنن:
    وو
    ————-
    ————-
    ————-
    ،،
    من اینجا از واو و ویرگول استفاده کردم خواستم بپرسم اونا از چی استفاده میکنن

    1. این کار با استفاده از علائم گرافیکی خاص ممکن است. در ساده ترین حالت، استفاده از ویرگول همانطور که شما استفاده کرده اید، مفید است.

  2. تشکر از ین برنامه و زحمت کشی تان برای اصلاح نگارش و خدمت برای غنامندی زبان ورجاوند پارسی. دست شما و همکاران تان درد نه کند. با دعا و درود.

  3. با سلام و تشکر از مطلب مفید
    میخواستم بدانم ؟! درست است یا !؟
    چون در متون رسمی مورد اول را بیشتر دیده ام ولی بسیاری از مورد دوم استفاده میکنند

    1. سلام
      هر گاه در جمله ای نشانه تعجب و استفهام با هم بیاید، علامت تعجب پس از نشانه سوال می آید (؟!)

  4. با سلام و درود و خسته نباشید.
    بابت این وب‌سایت بسیار خوب به شما تبریک میگم.
    میخواستم بدونم این طرز نوشتار درست هس یا نه؟ مثل: بصورت عامیانه و محاوره‌ای تایپ کردن، مثلاً، بجای استفاده از بدانم_بدونم یا اینکه کردند_کردن برویم_بریم، میگویم_میگم

    آیا بنظر شما در مقالات و پست‌ها کدام حالت برای خواندنِ روان بهتر است، و هم؛ باعث جلب توجه مخاطبان و راحتیِ خواندن آنها می‌شود؟
    اگر این پاسخ را به من بدهید؛ من خیلی خیلی از شما ممنون میشم.

    یک سوال دیگر هم داشتم؛ که من در این کلمات مشکل اساسی دارم؛ مثل، استفاده از افعالِ جمع در جملات،
    مثل: منطقه‌ای یا منطقه‌ی، الان چون نمی‌شه صدا تولید کرد شاید نتونم منظورم را درست به شما انتقال دهم، حالا بذارید ساده‌تر بگم،

    الان ما برای نوشتنِ منطقه؛ سه حالت داریم؛ درست است؟
    حالت اول: منطقه
    حالت دوم: منطقه‌ی
    حالت سوم: منطقه‌ای
    یا کلمه، کلمه‌ی، کلمه‌ای

    سوال بعدی اینکه استفاده از نیم فاصله در این کلمات برای اضافه کردن افعالِ جمع لازم هست یا باید فاصله داد
    مثلا: منطقه ای یا منطقه‌ای یا کلمه ‌ای یا کلمه‌ای

    بعد میخواستم بدانم که برای استفاده از تلفظ و صدای درست لازم است که از همزه و اعلائم استفاده کنیم؟ مانند همین کلمه‌ علائم یا جرأت. من خیلی دیدیم که جدیداً بجای نوشتن جرأت از جرعت استفاده میکنند، یا عیناً را که مینویسند عینن! یا برای نوشتن جز و جزء که دو معنی متفاوت دارد را به یک شکل می‌نویسند، یا مثلاً همین کلمه مثلاً را به این صورت می‌نویسند، مثلا.
    واقعاً آدم گیج میشود از این همه ابتکار و اختراعات کلماتِ جدید!
    مثلاً برای نوشتن جدیداً می‌نویسند جدیدن‌.

    بعد در مورد یه مسأله هم سوال داشتم که از هست و است میشود در همه جا مشترک استفاده کرد، یعنی این دو کلمه معانی واحدی دارند، مثلاً: “امروز دوشنبه هست” یا اینکه، “امروز دوشنبه است”

    من خیلی مواقع یک مطلب طولانی را می‌نویسم و چند بار آن را ویرایش می‌کنم و بعد که فردا یا چند روز بعد دوباره آن را روخوانی میکنم متوجه میشوم که اصلاً متن اشتباه هست، با اینکه آن روز به درستی آن اطمینان داشتم ولی بعداً اصلاً به دلم نمیشیند انگار اینکه آن مطلب را کسی دیگر نوشته است!! (البته منظورم از لحاظ انشایی هست نه املایی)

    *می‌خواستم در مورد همین مطالبی که من بصورت یک نظر برای شما ارسال کردم هم نظر بدید، که در کل از لحاظ املایی و انشایی چطور است؟*

    «خیلی ممنون میشم که جواب من رو بدید»
    همین کلمه که من بالا نوشتم الان بنظر شما درست بود؟
    یک سوال دیگه من در فعل و فاعل ها و جای درست اونها یک مشکل اساسی دارم مثلاً:
    کدوم یک از این جملات زیر درست هست؟
    ۱-یک سوال دیگه من در جای فعل و فاعل‌ها مشکل اساسی دارم.
    ۲-یک سوال دیگه در جای فعل و فاعل‌ها من مشکل اساسی دارم.
    احتمالاً ۲ درست تره؟ نه؟

    واقعاً از شما ممنون میشوم که هر چه سریعتر این سوالات مرا پاسخ دهید، هرچند من سولات زیادی داشتم که گفتم شاید شما وقت پاسخگویی به آنها را نداشته باشید و برای همین اینها فقط سوالات کلی و خلاصه‌ی مشکلاتی بود که داشتم. اگر اجازه می‌دهید در نوبت بعدی هم سوالات خودم را بپرسم از شما سپاسگزار میشوم. روز خوش.

  5. سلام خدمت شما و همه ی همکـــــــــــــاران (:
    میخواستم در رابطه با استفاده از کمانک در تایپ یک متن بدونم که بین اولین حرف بعد از کمانک و خود آن برخلاف کلمه ی قبل کمانک و خود کمانک، فاصله ای گذاشته نمیشود؛ درسته؟؟!!

    همچنین در رابطه با استفاده از کاما؛ کاما باید به کلمه قبلی برخلاف کلمه ی بعدی بچسبد؟؟

  6. سلام خدمت شما و همه ی همکـــــــــــــاران
    میخواستم در رابطه با استفاده از کمانک در تایپ یک متن بدونم که بین اولین حرف بعد از کمانک و خود آن برخلاف کلمه ی قبل کمانک و خود کمانک، فاصله ای گذاشته نمیشود؛ درسته؟؟!!

    همچنین در رابطه با استفاده از کاما؛ کاما باید به کلمه قبلی برخلاف کلمه ی بعدی بچسبد؟؟

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *