انواع قطع کتاب و استانداردهای انتشارات برای چاپ کتاب

اگر تصمیم دارید که خودتان کتابی را منتشر کنید، فراموش نکنید اصول طراحی مناسب برای صفحات داخلی کتاب و قطع کتاب، به اندازه داشتن طرح جلد عالی مهم است. صفحه آرایی (page layout) مناسب، منجر به تشویق خوانندگان و جذابیت هرچه بیشتر کتاب شما خواهد شد.

یکی از مهم‌ترین اصول صفحه آرایی، رعایت استانداردهای حاشیه‌بندی است. اندازه این حاشیه‌ها و استانداردهای آنها به قطع و اندازه کتاب مربوط می‌شود.

حتما تاکنون نام‌هایی مانند قطع وزیری، رحلی و خشتی به گوشتان خورده است، اسامی که در ایران به انواع ابعاد کتاب نسبت داده می‌شوند.

‌به اندازه طول و عرض هر صفحه سایز کتاب (book size) گفته می‌شود. کتاب‌ها بر اساس نوع، تعداد صفحات و موضوع می‌توانند در قطع‌های متفاوتی تهیه شوند. انتخاب قطع مناسب را می‌توان یکی از اولین و مهم‌ترین قدم‌های صفحه آرایی در نظر گرفت.

بنابراین اگر قصد دارید خودتان کتابی را منتشر کنید، آشنایی مقدماتی با  قطع کتاب و حاشیه‌بندی و استانداردهای لازم برای انتشارات ضروری بنظر می‌رسد.

قطع کتاب چیست؟

صفحات هر کتاب پس از چاپ در چاپخانه برش زده می‌شوند تا یکسان و مرتب شوند. قطع یا Trim size، همان ابعاد برش کتاب است که در قالب طول×عرض کتاب تعریف می‌شود.

استاندارد ابعاد کتاب در آمریکا بر حسب اینچ، اروپا میلی‌متر و ایران سانتی‌متر تعریف شده‌است. دلیل به وجود آمدن انواع مختلف قطع کاغذ این بوده است که علاوه بر تعریف استانداردهایی برای تسهیل ابعاد برش کاغذ برای حمل و نگهداری آسان، از پرتی و هدر رفت کاغذ کاسته شود.

دلیل اهمیت اندازه و قطع کتاب

انتخاب قطع مناسب برای چاپ کتاب، اهمیت فراوانی دارد و می‌تواند نقشی کلیدی در موفقیت و افزایش فروش کتاب شما ایفا کند. ابعاد کتاب، ظاهر کتاب را تعیین می‌کند. هر چه ابعاد کتاب کوچک‌تر باشد، طبیعتا به تعداد صفحات افزوده می‌شود و در نتیجه شیرازه کتاب قطورتر می‌شود.

بنابراین، اگر بخواهید کتابی با حجم مطالب بالا منتشر کنید استفاده از قطع کوچک اصلا مناسب نخواهد بود.

علاوه بر ویژگی‌های ظاهری، قطع و اندازه کتاب هزینه چاپ و در نتیجه قیمت کتاب نیز تاثیر می‌گذارد. قطع کتاب باید طوری انتخاب شود که علاوه‌بر حفظ زیبایی ظاهری، هزینه چاپ کتاب را نیز به حداقل برساند و در نتیجه حاشیه سود را بالا ببرد.

انواع قطع کتاب

برای انواع قطع کتاب، اصلاحات خاصی بین ناشران رواج یافته است و بر این اساس استاندارد هر قطع و سایز کتاب، با نام خاص خودش شناخته می‌شود.

قطع وزیری

رایج‌ترین و معروف‌ترین سایز کتاب در بازار انتشارات ایران، قطع وزیری است. ابعاد استاندارد این قطع ۱۷ در ۲۴ سانتیمتر و ۱۶٫۵ در ۲۳٫۵ سانتیمتر است.

ابعاد متن داخل این کتاب‌ها معادل B5 است.  برای درک بهتر از ابعاد، کاغذی با ابعاد ۷۰ در ۵۰ سانتی‌متر را در نظر بگیرید، قطع وزیری با ۳ بار تا کردن این کاغذ حاصل می‌شود. قطع وزیری معادل  Medium octavo در استانداردهای آمریکا است که ابعادی برابر با  inch 6 ۱۲ × 9 ۱۴   دارد.

از قطع وزیری اغلب برای نشر کتاب‌های درسی و علمی، تبدیل پایان نامه به کتاب و کتب تخصصی استفاده می‌شود.

قطع خشتی

اینبار اگر کاغذی به ابعاد ۴۵× ۶۵ سانتی‌متر را شش بار تا بزنیم، به ابعاد مساوی ۲۰ در ۲۰ سانتیمتر می‌رسیم. قطعی مربعی و مناسب برای طراحی کاتالوگ، کتاب‌های داستان کودکانه و عکس.

قطع خشتی به دو دسته تقسیم می‌شود:

قطع خشتی بزرگ: با شش بار تا کردن کاغذی با اندازه ۵۰× ۷۰ به دست می‌آید که استاندارد در انتشارات به صورت ۲۳× ۲۳ تعریف شده‌است.

قطع خشتی کوچک: اگر کاغذ ۴۵ در ۶۰ سانتیمتری  یا ۵۰ در ۷۰ به جای ۶ بار، ۱۲ بار تا شود، به ترتیب به دو سایز ۵/۱۴ × ۵/۱۴ یا ۵/۱۶×۵/۱۶  سانتی‌متری می‌رسیم که به عنوان قطع خشتی کوچک شناخته می‌شوند.

قطع رقعی

قطع رقعی عمدتا برای کتاب‌هایی با مخاطب عام استفاده می‌شود، مانند انواع رمان، کتاب‌های داستان، شعر، زندگی‌نامه و … به‌علاوه، در کتاب‌هایی که تعداد صفحات آنها کم است، قطع رقعی استاندارد، ابعادی مناسب برای بهتر دیده شدن آنهاست.

قطع رقعی در استاندارد انتشارات آمریکا با نام Crown octavo شناخته می‌شود که با سه بار تا زدن کاغذی با اندازه ۶۰×۴۵ سانتیمتر حاصل می‌شود.

در بازار انتشاراتی ایران، اگر بخواهید در تیراژ بالا و با چاپ افست کتابی چاپ کنید، استاندارد قطع رقعی ۲۲ در ۱۵ سانتی‌متر است. اما اگر قصد چاپ در تعداد محدود دارید، باید چاپ دیجیتال را برگزینید که ابعاد قطع رحلی در این نوع چاپ برابر کاغذ A5 یا ۲۱×۱۴ است.

قطع رحلی

علت نامگذاری قطع رحلی این بوده است که در گذشته برای خواندن کتاب، آن را روی دو پایه کوچکی به نام رحل قرار می‌دادند.

قطع رحلی دارای سه استاندارد کوچک، متوسط و بزرگ است که رایج‌ترین آن همان ابعاد کاغذ A4 یعنی ۲۱ × ۲۸ سانتیمتر است. قطع رحلی برای کتاب‌های کمک درسی و آموزشی، کتاب‌های موسیقی، کتاب‌های کار و چاپ آثار هنری مناسب است.

قطع جیبی

کتاب‌های جیبی همانطور که از نامشان برمی‌آید، کتاب‌های کوچک و جمع و جوری هستند که برای چاپ کتاب‌هایی در تیراژ وسیع و به صورت فشرده چاپ می‌شوند، قیمت تمام شده ارزانتری خواهند داشت.

بعد از قطع وزیری، رایج‌ترین قطع کتاب، قطع جیبی است. همانند سایر قطع‌های کتاب، برای جیبی نیز اندازه‌های استاندارد مختلفی وجود دارد و در گستره وسیعی از ابعاد منتشر می‌شوند.

قطع پالتویی

در تمامی استانداردهای یاد شده برای ابعاد کتاب، شیت‌ها به صورت افقی قرار می‌گرفتند و صفحات کتاب به صورت عمودی بودند.

در قطع پالتویی صفحات به صورت افقی قرار می‌گیرند. از این قالب برای زیباسازی برخی کتاب‌ها بسته به سلیقه طراح، نویسنده و انتشارات استفاده می‌شود.

حاشیه بندی استاندارد برای انواع قطع کتاب

در جدول زیر انواع قطع کتاب، رایج‌ترین ابعاد استاندارد برای هر کدام، دسته‌بندی موضوعی بر اساس اندازه و نیز اندازه حاشیه‌بندی مناسب برای هر قطع آورده شده است.

اگر قصد انتشار کتاب خودتان را دارید، جدول زیر می‌تواند راهنمای خوبی برایتان باشد.

اگر ترجمه کتاب خود را انجام داده‌اید، اکنون ‌باید به فکر صفحه‌آرایی و چاپ آن باشید. امیدواریم این پست راهنمای خوبی برای چاپ کتاب شما باشد. در صورت داشتن تجربه قبلی در این زمینه آن را با ما در میان بگذارید.


یک دیدگاه در «انواع قطع کتاب و استانداردهای انتشارات برای چاپ کتاب»;

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *